Về Mạo Khê trò chuyện với thủ lĩnh mỏ
Thứ Hai, ngày 10/07/2017

Ông hẹn gặp chúng tôi một cuộc trao đổi nhanh vào cuối giờ làm việc buổi sáng bởi “Lúc đó công việc của tôi mới vãn”. Tuy nhiên, vài chục phút ngắn ngủi đó cũng bị gián đoạn nhiều lần bởi những công văn, giấy tờ, những cuộc điện thoại giải quyết công việc. “Nhà báo thông cảm, nghề mỏ mà”, ông cười ngượng nghịu…

Ở ký sự nhân vật kỳ này, chúng tôi muốn nói tới Giám đốc Mỏ than Mạo Khê Phạm Văn Minh.

Khai thác về Giám đốc Phạm Văn Minh không dễ. Thứ nhất, ông quá kiệm lời. Thứ hai, ông không muốn nói nhiều về bản thân. Ông bảo: “Cánh làm mỏ chúng mình anh nào cũng vậy, công việc khó khăn vất vả thế nào cũng không ngại, chứ nói về bản thân là ngại lắm”. Bởi vậy, câu chuyện hôm đó giữa chúng tôi chỉ xoay quanh duy nhất 1 chủ đề: Thợ lò.

Để có thêm thông tin về ông, chúng tôi phải đi “đường vòng” từ những câu chuyện từ đồng đội của ông. Hơn ai hết, họ là những người hiểu ông nhất. Với họ, đó không chỉ là quan hệ cấp trên - cấp dưới mà còn là sự hàm ơn, sự hàm ơn xuất phát từ chính đặc thù nghề.

1.Trong cộng đồng khai thác than, Mạo Khê không phải là số phận được “cưng chiều”. Chất lượng than xấu. Hơn nữa, là mỏ cũ, khai thác từ thập niên 60 của thế kỷ trước, tổ hợp Mạo Khê nằm trong nhóm mỏ có nồng độ khí mê - tan cao và có điều kiện sản xuất khó khăn vào loại bậc nhất. Chất lượng than của Mạo Khê lại rất xấu. 5.000 lao động, hàng ngàn mảnh đời cộng sinh theo đó bị áp lực bởi cái “núi” khó khăn cao hơn cả núi than đó. Và ông hiểu được ánh mắt, nỗi lòng của người thợ mỏ. Ông không đao to búa lớn bằng những câu nói, những khẩu hiệu hay những cuộc họp thâu đêm suốt sáng, mà chỉ gói gọn vào một chữ: “Làm”!

Vụ tai nạn nổ khí mê-tan ngày nào luôn ám ảnh tâm trí ông. Là người gắn bó với mỏ lâu năm, ông hiểu rằng, để người lao động gắn bó với một Mạo Khê đầy khó khăn như vậy, không gì khác ngoài việc đảm bảo an toàn cho họ, để họ yên tâm làm việc, không bị phân tán tư tưởng. Ông đã chỉ đạo Phòng Kỹ thuật, An toàn và các đơn vị liên quan bằng mọi giá phải làm thật tốt mọi khâu kỹ thuật đảm bảo an toàn lao động từ thông gió đến kiểm tra, giám sát khí mỏ và dự báo khí mỏ. Hiện tại, tất cả 46 gương lò độc đạo tại 13 phân xưởng hầm lò đều được thông gió bằng quạt cục bộ, những đường lò độc đạo có chiều dài lớn đều được sử dụng quạt gió cục bộ có công suất lớn, đường ống gió 0,8-1m.

2. Tôi nhớ có lần công tác tại Mạo Khê, ông có mời chúng tôi món bánh mỳ mỏ. Ông bảo: “Các nhà báo ở Hà Nội, được thưởng thức những thức ngon, ăn thử bánh mỳ Mạo Khê và rồi cho góp ý để chúng tôi hoàn thiện cho thợ lò”. Lần đấy, Mạo Khê đang thử nghiệm nướng bánh mỳ bằng lò nướng điện thay cho cách nướng truyền thống trước đây. Những ổ bánh mì được những người Mạo Khê khéo léo làm nên luôn đầy đặn, làm no lòng những thợ mỏ vất vả nơi hầm sâu.

Từ việc đưa bánh mỳ nướng bằng công nghệ mới thành công, được thợ lò hưởng ứng, ông tiếp tục cải thiện bữa ăn cho thợ lò với “tiệc” buffet. Thế là, khu nhà ăn hiện đại khang trang, hai tầng có điều hòa máy lạnh, tường nền lát đá sạch bong, bát đũa được bày biện như trong khách sạn. Thợ lò được ăn theo chế độ tự chọn với 13 món ăn.

- Em thấy chất lượng bữa ăn thế nào? Tôi hỏi thợ lò Phạm Văn Ngà - PX Đào lò số 1 -  về chất lượng bữa ăn khi em đang chọn thức ăn.

- Như đi ăn tiệc, món nào cũng ngon, cũng muốn ăn mà nhiều khi no quá không ăn nổi nữa.

Nhận thấy thợ lò mệt, háo nước khi tan ca, ra khỏi cửa lò, ông đã cùng Ban lãnh đạo Công ty trăn trở tìm giải pháp. Tìm một thức uống nào để thợ lò đỡ háo nước, đảm bảo dinh dưỡng mà không làm thợ lò quá no ảnh hưởng đến bữa ăn chính sau ca? “Nhà chè” đã ra đời như vậy. Sau này, mô hình “nhà chè” của ông đã được nhân rộng tại nhiều đơn vị trong Ngành.

3. Ở Mạo Khê, lương bình quân của người lao động khoảng 9,5 triệu đồng/người/tháng, với thợ lò khoảng trên 12 triệu đồng/người/tháng. Nếu thợ lò làm đủ 18 công trở lên sẽ nhận được tiền thưởng 500.000 đồng/tháng, cũng như vậy với 20 công trở lên là 1 triệu đồng/tháng và 23 công trở lên là 1,5 triệu đồng/người/tháng; tổ nào quản lý thợ lò tốt, có nhiều thợ lò có ngày công cao cũng được thưởng từ 3 - 6 triệu đồng/tổ. Số tiền này không đưa vào thẻ lương hàng tháng mà được đích thân Giám đốc, các Phó Giám đốc, Trưởng/Phó các phòng ban Công ty xuống tận gương lò trao cho thợ lò. Hàng tháng, hình ảnh ông và các lãnh đạo Công ty đến tận gương lò trao tiền thưởng đã trở thành hình ảnh quen thuộc với thợ lò Mạo Khê. Lại nhớ, một lần khác đến Than Mạo Khê, chúng tôi rất ngạc nhiên vì khu vực văn phòng vắng tanh, dù đã đăng ký làm việc với lãnh đạo Công ty và một số phòng, ban nhưng liên hệ ai cũng trả lời phải chờ vì đang bận ra khai trường. Đến khai trường, chúng tôi bắt gặp những người thợ lò mặt mũi còn nhọ nhem, nhưng ai cũng vui tươi, hoá ra hôm nay là ngày cuối tháng, những ai hoàn thành vượt năng suất, đảm bảo an toàn đều được thưởng. Nguyễn Văn Thuấn - thợ lò PX Khai thác 13 - khoe:

- Tháng này, vì làm đủ ngày công, lại vượt năng suất, an toàn nên em được Giám đốc Công ty thưởng cả hai phong bì xanh và hồng.

Hỏi ra mới biết, để khuyến khích, động viên thợ lò làm việc, ông đưa ra chính sách thưởng “nóng” bằng tiền mặt. Tiền thưởng năng suất được cho vào phong bì màu xanh. Tiền thưởng thợ lò làm việc an toàn, hiệu quả, không để xảy ra sự cố để trong phong bì màu hồng. Nếu trong một năm làm việc đảm bảo an toàn, ngoài tiền lương, thưởng khác ra, người công nhân sẽ được thưởng thêm một tháng an toàn (gần gấp đôi một tháng lương bình quân của người đó trong một năm). Có lẽ, nhờ sự quan tâm một cách thiết thực này mà trong thời gian qua dù khó khăn nhưng số lượng thợ lò ở Công ty than Mạo Khê vẫn đảm bảo, công tác an toàn lao động nền nếp hơn, ý thức của người lao động được nâng cao hơn trước. Và điều quan trọng nhất như lời của những thợ lò chia sẻ với chúng tôi “Sự quan tâm một cách thiết thực và đầy tình cảm trân trọng đó đã cho chúng tôi thêm niềm tin, sự gắn bó và trách nhiệm hơn đối với công việc”.

4. Gần đây, Công trình “Hệ thống rửa mũi cho người lao động làm việc trong hầm lò” - công trình có tính nhân văn cao của Ngành - mà ông đề xuất đã đi vào hoạt động. Xuất phát từ điều kiện làm việc nặng nhọc, nồng độ bụi cao nên ông và Ban lãnh đạo đã chú trọng chăm lo cải thiện điều kiện cho người lao động, giúp công nhân loại bỏ các tác nhân gây bệnh bụi phổi và những bệnh lý về đường mũi, họng sau ca làm việc, bảo vệ sức khỏe cho người lao động.

5. “Với Giám đốc Minh, những gì liên quan đến thợ lò, dù là nhỏ nhất, anh ấy cũng sát sao”, anh Trần Văn Bàn - Chánh Văn phòng Công ty - nói với tôi. Từ câu chuyện ưu tiên số 1 trong tuyển dụng lao động ở Mạo Khê là đối tượng vợ con của thợ lò, đặc biệt là những thợ lò bị tai nạn lao động. Rồi đám cưới của thợ lò Phân xưởng đào lò 2 Tô Tiến Hoàng và cô dâu Phạm Thanh Hà (chú rể Tô Tiến Hoàng bị tai nạn lao động, phải ngồi xe lăn) ông cũng đến tặng quà, chia vui dù “không phải khách mời”. Câu chuyện ông dù bận thế nào nhưng cũng phải trực tiếp gặp gỡ, đối thoại với thợ lò trẻ mới tuyển dụng để nắm bắt và giải đáp tâm tư, nguyện vọng cho các em... Câu chuyện về ông qua những lời kể của những người quanh ông còn dài nhưng có một câu chuyện khi viết, tôi cứ đắn đo, phân vân mãi bởi đó là một câu chuyện buồn. Trong ngành mỏ, những chuyện mất mát là không tránh khỏi và khi đề cập đến chuyện này, ông nghẹn lời, không nói tiếp được. Anh Nhữ Xuân Hinh - Phó Chánh Văn phòng Công ty - có nói với tôi: Với những thợ lò không may mắn, ông đều lo chu toàn nhất bởi ông quan điểm: “Thợ lò vào ca cũng là chiến sỹ, những chiến sỹ trên mặt trận khai khoáng làm giàu cho Tổ quốc”. Ông đau nỗi đau ruột thịt!

Quả thật, hẹn gặp ông mà chúng tôi không thể nào phác họa được về chân dung ông. Chỉ đến khi tiếp xúc với với những cộng sự của ông, những thợ lò mà ông bảo “cùng chiến tuyến với tôi”, chúng tôi mới có thể hiểu hơn về ông. Mạo Khê của ông chưa khi nào hết khó. Nhưng đọng lại sau tất cả là một chữ “Tình”. Tình người ở đây sâu nặng, ân tình lắm! Có lẽ, điều kiện khắc nghiệt đã là mảnh đất màu mỡ gieo mầm, sinh sôi nhân tính. Với Giám đốc Phạm Văn Minh, vượt lên bổn phận, trách nhiệm, quyền lợi là sự tôn trọng, bình đẳng và lòng nhân ái. Tất cả đã hòa quyện thành chất keo gắn bó ông với những người thợ lò của ông. Và nhờ đó đã nâng cánh Mạo Khê vượt qua mọi gian nan thử thách, và những mất mát, thăng trầm.

Bài viết khác