Phố mỏ Mạo Khê
Thứ Sáu, ngày 12/10/2018

… Thư kể về phố Mạo Khê

Dãy nhà lô xô mái ngói

Anh đi vào mỏ sớm chiều

Lá bàng tháng Ba đỏ ối…

(Nhận thư anh - Trần Đăng Khoa)

Dĩ nhiên, ở Mạo Khê bây giờ “dãy nhà lô xô mái ngói” đã đi vào ký ức, thay thế bởi những nhà mái bằng, nhà cao tầng kiểu cách với dáng dấp đô thị công nghiệp hiện đại. Nhưng dù có thay đổi thế nào thì với Mạo Khê, vẫn còn đó phảng phất không khí hoang hoải màu thời gian…

Những dấu vết thời gian

Theo Địa chí Quảng Ninh, vùng đất Mạo Khê (TX. Đông Triều) trước công nguyên đã có người Việt cổ, thậm chí còn là một trung tâm kinh tế thời An Dương Vương. Ở khu vực phía Đông của Mạo Khê đã khai quật nhiều mộ thuyền của người cổ đời nhà Tần và nhà Hán (Trung Quốc). 

Theo số liệu cuộc tổng điều tra dân số của Pháp trên toàn Bắc Kỳ năm 1927 ở Mạo Khê thì làng Vĩnh Tuy có 356 người, làng Mạo Khê có 152 người. Song phu mỏ Mạo Khê đã có tới 2.000 người, gốc là người các tỉnh vùng Đồng bằng Bắc Bộ như Nam Định, Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam... Họ sinh sống ở các lán thợ mỏ, và từ đó hình thành giai cấp công nhân mỏ, lập nghiệp tại các khu đất tự khai hoang tên gọi ngày nay là Hoà Bình, Đoàn Kết, Vĩnh Lâm, Dân Chủ, Vĩnh Phú, Vĩnh Sinh, phố Mạo Khê... ngày nay.

Nơi đây có lịch sử khai mỏ than sớm nhất, ngày 10/1/1840, vua Minh Mạng đã có bức Dụ cho phép quan trông coi lúc bấy giờ là Tôn Thất Bật, Tổng đốc hạt Hải Yên (Quảng Ninh ngày nay) chính thức được bắt đầu khai thác than ở Đông Triều.

Thời Pháp việc khai thác than với quy mô khá lớn, hầu hết tất cả các vỉa than phần dương Pháp đã khai thác. Nên đất Mạo Khê ngày đó đã như một chợ người đông nhất vùng Đông Bắc bộ. Còn xa hơn, người Việt phát hiện ra than đá từ thời nhà Nguyễn cuối thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XVIII đã khai thác "Quái Thạch" tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang Hoa Nam, Trung Quốc...

Dấu ấn ở thời đại chúng ta, ngày 03/02/1930 Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời thì 20 ngày sau tức là ngày 23/02/1930, chi bộ thứ 2 do chính các vị lãnh tụ cách mạng ưu tú tiêu biểu Nguyễn Văn Cừ và Hoàng Quốc Việt được thành lập tại chùa Non Đông, thị trấn Mạo Khê.

Đất lành chim đậu

Thị trấn Mạo Khê trước đây được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Vĩnh Khê và khu mỏ Mạo Khê năm 1965 theo Quyết định của Bộ Nội vụ lúc đó, có diện tích 19,06 km², dân số năm 2015 là 39.418 người. Địa hình đơn giản 2/3 diện tích phường ở phía Nam là đồng bằng, còn lại ở phía Bắc là đồi núi. Phía Nam giáp sông Đá Vách. Maọ Khê là một trong những thị trấn đông dân cư nhất Việt Nam hiện nay, gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn của một đô thị loại IV.

Tượng đài công nhân Công ty than Mạo Khê (Ảnh: Mạnh Hùng)

Con người Mạo Khê hiện tại tiến bộ nhất vùng Đông Triều, Kinh Môn do chịu ảnh hưởng của nền sản xuất công nghiệp lâu đời. Nền kinh tế của đô thị này chủ yếu là công nghiệp, dịch vụ, thương mại và chỉ còn hơn 2% nông nghiệp. Hiện tại, Mạo Khê có hơn 100 doanh nghiệp. Chính phương thức sản xuất công nghiệp đã làm thay đổi toàn diện đến hệ tư tưởng của con người đã và đang sống nhất là thế hệ trẻ.

Một lãnh đạo Công ty than Mạo Khê có lần đã từng nói, người Mạo Khê nói ít, làm nhiều, ghét nghèo, thích giàu, ăn tinh, chơi sành... Và với những gì chứng thực, tôi hoàn toàn đồng ý với đúc rút trên.

Dân gian ở đây có câu chuyện kể về trai làng Vĩnh Tuy, gái làng Mạo Khê nay thuộc thị trấn Mạo Khê. Trai tài, gái sắc hơn tất cả các làng trong vùng lân cận. Đối chiếu với hiện thực thì con gái Mạo Khê sống giữa đất than nhưng ai nấy da đều trắng nõn nà, vóc dáng cao, thon thả...

Quả thật, đây là một vùng đất có nhiều nét đặc trưng lạ, được khắc họa qua các câu chuyện dân gian và cả trong hiện thực đương đại.

Lấp lánh ánh vàng đen

Trong một buổi làm việc giữa lãnh đạo TKV và lãnh đạo huyện Đông Triều gần đây, đồng chí Bí thư huyện ủy Đông Triều đã phát biểu: “Đóng góp vào thành công chung của Đông Triều, không thể không nhắc đến Công ty than Mạo Khê”. Và quả thật không ngoa khi cho rằng, Than Mạo Khê đã khoác cho phố mỏ Mạo Khê tấm áo mới sang trọng, hiện đại ngày nay.

Thép chống lò (Ảnh: Mạnh Hùng)

Trong số các đơn vị khai thác than hầm lò, Than Mạo Khê là đơn vị có truyền thống lâu năm. Than Mạo Khê thời trước người Pháp đã đến đây xây dựng mỏ và lấy đi khá nhiều tài nguyên. Sau bao nhiêu năm khôi phục và phát triển, Mạo Khê cũng đã trải qua bao thăng trầm, vui có, buồn có của nhiều thế hệ làm mỏ. Nhưng dưới bàn tay của những người thợ mỏ chân thành, thật thà ngay thẳng, giàu truyền thống, những dòng than đang tuôn chảy ngày đêm.

Hiện tại, Than Mạo Khê đóng góp vào doanh thu Nhà nước mỗi năm trên dưới 2.000 tỷ đồng. Không chỉ vậy, Công ty còn có những hành động thiết thực để chia sẻ cùng địa phương như: Tuyên truyền, vận động cán bộ Đảng viên, công nhân, người lao động gương mẫu chấp hành các quy định, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, của cấp ủy, chính quyền địa phương nơi cư trú; tích cực tham gia các phong trào do địa phương phát động; tạo việc làm cho 5.000 CBCNVC và con em họ với mức thu nhập ổn định góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nhiều năm qua, Than Mạo Khê nhận phụng dưỡng 3 mẹ Việt Nam Anh hùng; hỗ trợ thường xuyên gia đình nạn nhân nhiễm chất độc da cam; chung tay xây dựng nông thôn mới; ủng hộ các quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ bảo trợ do các cấp phát động; hỗ trợ địa phương xây dựng các công trình văn hóa, phúc lợi... với số tiền hàng tỷ đồng. Ngoài ra, Công ty duy trì thường xuyên công tác tuần tra, bảo vệ ranh giới mỏ; bảo vệ an ninh trật tự góp phần bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn.

Phố mỏ Mạo Khê đang đổi thay từng ngày trong nhịp sống công nghiệp hối hả. Ở đó, những người thợ mỏ vẫn “đi vào mỏ sớm chiều”, những dòng than lấp lánh vẫn tuôn chảy ngày đêm. Truyền thống “Kỷ luật - Đồng tâm” của công nhân Vùng mỏ đã và đang hun đúc cho lớp lớp thế hệ hôm nay sống, làm việc, xây dựng quê hương ngày càng đổi mới, phát triển.

(Bài viết sử dụng một số tư liệu từ nguồn Internet)